Friday 17th of August 2018   

«

»

Azmoone Melli

Print this نوشته

تقویم الدین

 نگارش : دانشمند ګرامی جناب  پوهاند غلام صفدر پنجشیری

تقویم الدین عنوان کتابی است که در عهد امارت امیر عبدالرحمن خان بدست یکعده از علمای افغان تالیف شده و در دو صد ویازده صفحه با قطع متوسط بسال ۱۳۰۶ هجری در شهر کابل بزیور طبع آراسته گردید:محتوای کتاب عبارت است از سه مقاله و یک خاتمه باین تفصیل که مقاله اول مشتمل بر پنج باب میباشد اول در بیان فرض بودن جهاد است و در فضایل مجاهدان و نفقه کنندگان و فضلیت آن کسانی که برای غازیان ساز وبرگ جنگی را تهیه می بینند ویا در خانه و عیال ایشان برساندن چیزی ، ضامن و خلیفه میگردند .دوم دربیان فضایل آن مسلمانان است که بحدود وثغور اسلام رفته آنها را حفاظت میکنند آری برتری آنها برمسلمانی که درخانه می نشینند و از رفتن به جهاد تخلف می ورزند .درین باب از فرضیت نفیر عام و رفتن کافه مومنان برای جهاد و سد حمله های دشمنان اسلام سخن رفته است . سوم در باب فضیلت شهدا و کشته گان را ه خدا و بیان آن کسانی است که در سفر غزا به سبب افتادن از اسب و مانند آن جان خود را از دست بدهند غازی و شهید میباشند . چهارم در بیان شکیبا بودن در حین نبرد با کفار و متحمل شدن گناه فرار و ادبار اگر لشکر کفار دو چند مسلمانان باشد.وهرگاه تعداد کافرا ن سه چند مسلمانان باشد فرار در آنوقت گناه کبیره بشمار نمی آید ؛خود را از صدمه سخت دور داشتن جواز دارد .پنجم در بیان وجوب اطاعت پادشاهان و احکام باغیان و خارجان از دایره اطاعت و فرمان میباشد . مقاله دوم در احکام رعایا و امرا میباشد ومشتمل برسه باب است :اول در وجوب نصب پادشاه و امیر . دوم در آنچه بروی لازم است از امضای مصالح مسلمین و اجرا احکام دین و این مشتمل است بر سه فایده . سوم در آنچه که بررعیت واجب است و این مشتمل بر نه فایده است . مقاله سوم در رد عقاید و هابیها است و سه فصل دارد ،اول در رد عقاید وهابیها که متعلق به ندای انبیاعلیهم السلام و اولیای کرام میباشد .دوم در رد عقاید ایشان که متعلق به نبوت است . سوم در رد عقاید آنها در موضوع اجتهاد است .

            این است محتوای کتاب تقویم الدین که به اختصار شدید چند حرفی در باره آن گفته آمد . و آنچه قابل تذکراست و بوضاحت در خود کتاب مشهود میباشد . دوازده مهر در قسمت های اخیر کتاب است که از آنها معلوم میشود که صاحبان مهر ها از زمره علمای دینی کشور در همان زمان بوده اند و بر نشر کتاب موافق بوده اند.هکذا امضای امیر عبدالرحمن خان بعد از این عبارات دیده میشود :

            ” من که امیر عبدالرحمن خان ولد مرحوم مغفور جنت مکان امیر محمد افضل خان ولد مرحوم مغفور خلد آشیان امیر دوست محمد خان ُدّر ُدّرآن هستم در ۱۳۰۴ هجری نبوی صلی الله علیه وسلم به علمای دین مبین افغانستان امر کردم که از مساله های ضروری مثل همین کتاب که منضم کرده شده از برای مسلمین افغانستان در مطبع کابل جمع کرده چاپ کنند که راه وطریق دین خود را یاد داشت کنند بنابران در تاریخ هفدهم شهر صفر المظفر ۱۳۰۶ هجری یوم چهار شنبه اختتام پذیرفت از بر ای اینکه از نظر من گذشت صحیح کردم فقط”

امیر عبدالرحمن دست خط کردم فقط .

            در روز جمعه ۲۲ ماه ذی القعده الحرام ۱۳۰۴ هجری مطابق ۲۲ مرداد ،حضرت شهریار که در وقار باسکندر همتا بود در محل پغمان که یکی از محلات سرسبز خوش اب و هوای دارالسلطنه کابل است جهت تفریح نزول اجلال فرموده علمای بزرگ افغانستان را بحضور پذیرفته و ازایشان که تآلیفات خود را درخصوص ترغیب جهاد وصیانت عقاید عامه مسلمانان نوشته اند همه بر حضور عالی حرفا حرفا بخوانند تا تهذیب وترتیب آنها برحسب صوا بدید شهریاری صورت گرفته تالیف جدیدی از همه آنها بعمل آید . همان بود که هر یک از علمای کرام شروع بخواندن عبارات تالیف خود نموده شهریار اعلی حضرت حک و اصلاح میفرمودند . در اثنا ،ضرورت تعیین بعض آیات کلام الهی افتاد وشهریار امر فرمود که حافظ در بار را بخوانند . ملازمان در بار از شدت سراسیمگی بجای اینکه حافظ کلام الهی را بیاورند دیوان حافظ شاعر را آوردند .ذات شهریاری فرمودند که هر چند مادیوان شعر حافظ را نخواسته بودیم چون ناخواسته حاضر کردند لاجرم از لسان الغیبی او تفاول می نمائیم یعنی این را بفال نیک میگیریم بنا خود امیر کتاب را باز کرد و چشم او براین غزل افتاد

            برید باد صبا دوشم آگهی آورد

                 که روز محنت و غم رو به کوتهی آورد

به خیرخاطر ما کوش که کلاه نمد

               بسی شکست که برافسر شهی آورد

رسید رایت منصور برفلک حافظ

                   چو التجابهجناب شهنشی آورد

            لاجرم طبعیت فیض طلیعت اعلحضرت خیلی انبساط یافته ساعت بغلی را از جیب خود کشیده تشخیص وقت فرمودند که نیم ساعت بعد از نصف که وقت میان دو خطبه نماز جمعه است تعیین گردید .دراین بین صدای آذان محمدی علیه الصلاه والسلام بلند شد در آنوقت یکی از خدمتگاران دربار سلطنت مدارکه در حکمت ،ریاضی ونجوم دست طولی داشت و تقویم های ایرانی و هندی و افغانی در نزد وی مهیا بود ، احوال فلکی و اختیار نجومی این ساعت ر اتفحص و تصفح نموده در تقویم نوشته یافت که در این ساعت تحویل زهره به میزان وتحویل قمر به برج ثور است که یک برج ثابت میباشد و دراحکام همین ساعت نوشته بود که نیکو است دعا و مناجات نمودن و صحبت علما کردن . و در همین موقع باران از ابر باریدن گرفت و چون در احادیث صحیح ثابت است که هنگام باریدن باران وقت اجابت دعا است بنابران حضرت سرکار شهریار دست دعا بالا نموده که الهی بعزت و جلال و عظمت کبریایی خویش و بحرمت روح مطهر حضرت بهترین موجودات و اصحاب واولاد آن برگزیده و سرور کائنات ،دین متین حضرت خاتم النبیین علیه الصلاه و السلام را الی یوم الدین قایم و برقرار و مستحکم و پایدار بداری و جمیع مومنین و اقوام افغانستان را از بلاهای ارضی وسماوی محفوظ و مسلم بداری و هدایت نیک به جمیع قوم من عطا فرمایی که بروفق رضای الهی وشریعت غرای محمدی ثابت قدم و راسخ دم بوده باشند آمین.

علما و حفاظ و سایر نشته گان وایستاده گان حشم و خدم انجم شمار غریو آمین را        به اوج علیین میرساندند .رجای صادق و امید واثق است که برحسب مطالعه این همه اوضاع زمینی و آسمانی دعای آن تخت نشین کشور جهانبانی بدرجه اجابت رسیده مایه حصول مطالب دو جهانی گردد . این دعا از من و از جمله جهان امین باد برب العباد .

            در آخر کتاب تقویم الدین این هم آمده است که شهریار در ۲۸ ذی القعده الحرام سال ۱۳۰۴ هجری نبوی صلی لله علیه وسلم بندگان ظل الهی (خلد الله ملکه ودولته )فرمودند که بوقت صبح صادق ،بعالم رویا مشاهده میفرماییم که یک تخته قالین بسیار بزرگ گلدار که پشم های قالین موصوف پست و بلند است با نه تخته قالین های دیگر که گلهای قالین های مذکور بسیار صاف و روشن است هر ده تخته قالین بمد نظر سرکار و الا بالای هم دیگر افتاده تعبیر خواب مبارک شهریار بدین گونه فرموند که از اولاد و احفاد و ذریه بندگان ظل الهی ده پشت باید سلطنت و حکمرانی و فرمان روایی در ممالک محروسه خداداد افغانستان و غیره بلاد بنمایند ان شا الله تعالی خداوند بی مانند بعزت جناب سرور کائنات علیه افضل الصلاه و التحیات ،این خواب را بربندگان ظل الهی و اهل و عیال و شهزاده های و الا جاه و سائر خاندان ،مبارک و میمون گرداند .مصرع :این دعا را قدسیان در عرش آمین گفته اند .

            برای نشان دادند اهمیت این کتاب در نظر سرکار عالی لازم میدانیم که عین جملاتی را تذکر دهیم که در خاتمه کتاب آمده است :

            الحمدلله و المنه که در این آوان سعادت اقتران از هبوب نسیم شمیم بهار امتثال بی مثال ،زیبنده و ساده سلطنت افروزنده بزم امارت ،منهل آب حیوان بخشش وسخا رونق بازار جود و عطا ،خورشید سپهر رفعت و اجلال ،گوهر بحر عظمت و اقبال در دران امیر ابن الامیر ابن الامیر امیر عبدالرحمن خان بهادر لازالت اعلام جلاله واقباله بجد و جهد وافی علما و سعی و کوشش کافی فضلا کتاب لاجواب المسمی بتقویم الدین که کافه اهل اسلام را مایه عیش و زندگی است وعمل به مضامینش کمال امتثال وبندگی . کوران را نور بخش را ه حق است و کران را فیض ده سماع مطلق .دری است یکتا وبضاعتی است بی بها . اصحاب یقین را معشوقی است بی مثال واعدا دین را صارم قاطع است بی قتال .الله الله زهی گوهر معانی که از تاب پرتو آن ظلمت ضلالت وتیرگی جهالت را نامی نماند و خهی خنجر آبدار مبانی که از لمعه جوهر آن قلوب مخالفین و جانهای معاندین را آب وتابی –سر گشتگان بادیه ملل را دلیلی است اتقن وروندگان تیه ظلل را چراغی است روشن .نظم : ” صلح اسلام گشته مضمونش قتل اعدا بضمن مکنونش .از مخالف نترس ماند نه بیم اتفاقی است جمله مسنونش “

فی الجمله بحکم ” قل جاء الحق وزهق الباطل ان الباطل کان زهوقا “جلوه گر گردید زیرا که از آیات و اخبارات واقوال سلف رحمهم الله تعالی مستخرج و مستنبط گردیده چمن گلهای قلوب ارباب اولو الالباب جهان را رشک فردوس برین گردانید .هرگاه خلعت اتمام پوشید و لباس اختتام در برکشید از فرمان قضا جریان پادشاه عالم پناه خلد الله ملکه و سلطنته برای افاده کافه انام واستفاضه خاص و عام در کار گذاری و انتظام عین اعیان دولت باهره ومطرح انظار مراحم خاقانیه عالیجاه سیادت پناه میر محمد عظیم جان ” سارجن میجر “و به اهتمام وکوشش تام هیچ مدان آفاق الراجی الی رحمه الله الخلاق منشی عبدالرزاق بیگ دهلوی شکرالله سعیمم در بلده مفاخره جنت مثال فردوس جمال فیض تقابل المسمی بکابل حرسه الله تعالی عن افات والتزلزل ،در تاریخ ۲۱ شهر ربیع الاول ۱۳۰۶ هجری زیور طبع وپیرایه ختم پوشید . چون نسخه تقویم الدین اثرگرانبهای یکعده علمای بزرگ اسلامی این خطه بوده ومضامین گهر بار نامی این کتاب در رد اقوال فرقه وهابیه وطائفه پنج پیری است کتاب خانه نعمانیه کمرهمت بسته نموده بصرف زر کثیر،در طبع ثانی آن اقدام وسعی بلیغ نموده تا اثر علمای گرامی از بین نرفته وبدسترس شایقیین علوم دینی وعلماء اولی البصائر برسد .

Permanent link to this article: http://my.azmoone-melli.com/go/4303