Tuesday 11th of December 2018   

«

»

Azmoone Melli

Print this نوشته

أحمد بن محمد عبدی باشانی هروی

Garig-1-124x150

نوشته  دانشمند ګرامی آقای عبدال‍‍کریم غریق – هالند   

   أحمد بن محمد بن عبدالرحمن باشانی هروی مکنی به ابو عبید و معروف به مؤدب یکی از علماء و ادباء بزرگ عصر خود بوده، و صاحب کتاب غریبی القرآن والحدیث میباشد. او در قریه باشان یکی از قراء هرات متولد گردیده است.

     موصوف مقدمات علوم را فراگرفت، و بعد شاگردی جماعتی از علماء معروف لغت و ادب از جمله ابو سلیمان خطابی و ابو منصور محمد بن أحمد أزهری هروی صاحب کتاب تهذیب اللغه را نموده، و مشهور است که ابو عبید به شاگردی این استاد یعنی أزهری هروی افتخار می کرده است. کتاب الغریبین او را ابو عمر عبدالواحد بن أحمد ملیحی و ابوبکر محمد بن إبراهیم بن أحمد اردستانی روایت کرده اند. یاقوت میگوید: تا آنجا که ما می دانیم پیش از او کسی بین غریب القرآن و غریب الحدیث جمع نکرده بود.

     علامه دهخدا در لغت نامه اش به نقل از کتاب روضات الجنات مینویسد: أحمد بن محمد بن أبی عبید عبدی هروی قاشانی مکنی به ابو عبید یکی از اکابر علماء و افاخر ادباء بوده، و روزگار درازی در اسارت قرامطه بسر برده است.

   علامه جلال الدین عبدالرحمن بن کمال ابی بکر خضیری سیوطی ذکر او را در کتاب طبقات النحاه آورده است، و میگوید: أحمد بن محمد باشانی هروی شاگرد ربیع بن سلیمان، ابو عبدالله إبراهیم بن محمد بن عرفه بن سلیمان عتکی أزدی از أئمه نحو معروف به نفطویه و ابن سراج نحوی بوده است، و درک ابو بکر محمد بن حسن بن درید أزدی بصری دوسی عالم، ادیب و از بزرگترین شعرای عرب را نیز کرده است، لاکن از او روایتی ندارد.

     وحاجی خلیفه در کتاب کشف الظنون مینویسد: أحمد بن محمد بن محمد بن عبدالرحمن قاشانی مکنی به ابو عبید هروی متوفی سال ۴۰۱ هجری قمری بوده است.

     و صاحب کتاب اعلام زرکلی آورده است: أحمد بن محمد بن عبدالرحمن باشانی مکنی به ابو عبید هروی از جمله علماء و اندیشمندان شهر هرات و نواحی خراسان در زمانه خود بوده است.

     و ابوالعباس أحمد بن محمد بن إبراهیم مؤرخ، أدیب و قاضی مشهور، معروف به ابن خلکان صاحب کتاب الوفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان می نویسد: ابو عبید أحمد بن محمد بن محمد بن ابو عبید عبدی معروف به باشانی هروی صاحب کتاب غریب القرآن بوده، و نسبش را چنین آورده اند. اما در پشت کتاب الغریبین او را أحمد بن محمد بن عبدالرحمن نگاشته اند، و به درست آن خدا عالم تر است. نامبرده از بزرگان علمای عصر خود بوده، اما در باره سوانح وی کوتاء نگاشته شده، و تنها در باره وی آمده است، که اوصحبت شیخ ابو منصور محمد بن أحمد بن أزهر بن نوح شافعی لغوی هروی را دریافت، و تلمذ او کرد، و فوائد جمَّه را از وی فرا گرفت، و تخریج أحمد بدست او بوده است.

     ابو عبید باشانی هروی در فنون نویسنده گی و تخریج مسائل مهمه اشتغال داشته، و مسائل غریبه را از قرآن کریم و احادیث نبوی جمع آوری کرده، که آثار و کتابهای وی از جمله کتب نافعه بوده، و شهرت آفاقی پیدا نموده است.

     میگویند: ابو عبید باشانی هروی علاقه زیادی به بذله گوئی و خوش طبعی داشته، و گوشه نشین بوده، وگاهی هم در مجالس لذت و طرب اهل دب و سرود شرکت می کرده است، خداوند از ما و از او بگذرد.

   وفات ابوعبید أحمد بن محمد باشانی هروی را در ماه رجب سال ۴۰۱ هجری قمری در شهر هرات آورده اند، خداوند او را رحمت کند. و هروی نسبتش به هرات است که یکی از شهر های بزرگ خراسان می باشد، که آنرا بعد از اسلام در زمان خلافت حضرت عثمان(رض) احنف بن قیس که از طرف عبدالله بن عامر والی بصره نماینده گی می کرد، به صلح فتح نمود. و فاشانی نسبتش به فاشان است، و آن قریه ایست از قرای هرات که إمام ابی سعد عبدالکریم بن محمد بن منصور تمیمی سمعانی آنرا باشان به باء آورده، و بعضی هم قاسان و قاشان گفته اند. و در کتاب معجم البلدان امده است: باشان قریه أی از قراء هرات است، که ابو عبید أحمد بن محمد هروی صاحب کتاب الغریبین و ابو سعید إبراهیم بن طهمان هروی خراسانی از همان قریه بوده اند.

و از مصنفات او است:

۱ – کتاب الغریبین که جمع میان تفسیر غریب القرآن و احادیث نبوی کرده، و این کتاب در همۀ آفاق اسلامی شهرت یافت، و از او عبدالواحد ملیحی و ابوبکر اردستانی روایت کنند. بنا به گفته سید أحمد عبید نسخۀ اصلی آن در کتابخانه دمشق است.

۲ –غریب القرآن.

۳ – غریب الحدیث.

۴ – کتاب النافعه در لغت عرب.

۵ – الأربعین در حدیث.

۶ – کتاب ولاه هرات در تاریخ.

———————————–

کشف الظنون حاجی خلیفه جلد پنجم صفحه ۶۰

اعلام زرکلی جزء دوم صفحه ۲۱۰

وفیات الأعیان ابن خلکان جلد اول

لغت نامه دهخدا جلد اول صفحه ۱۲۹۰ و ۱۳۱۶ به نقل از روضات الجنات

معجم الآدباء الحموی جلد دوم صفحه ۸۶

معجم البلدان جلد دوم صفحه ۳۲۲

 

Permanent link to this article: http://my.azmoone-melli.com/go/4247