Tuesday 16th of October 2018   

«

»

Azmoone Melli

Print this نوشته

انکشا ف معا ر ف در افغا نستا ن

دانشمند ګرامی جناب  آقای داکتر سیف الرحمن صمدی / لندن

               

                             

وقایع درامتیک بین الملی در سال ۲۰۰۱ که منجر به تشکیل جمهوریت اسلامی افغانستان گردید فرصت ها و چالش های جدیدی را برای توسعه تعلیم و تربیه در کشور بار اورد. قانون اساسی جدید افغانستان که در سال ۲۰۰۴ به تصویب رسید تصریح می کند که تعلیمات عمومی تا دوره متوسطه برای همه اطفا ل افغانستان (دختران و پسران) اجباری خواهد بود. تعلیمات تخنیکی ٬  مسلکی و عالی انکشاف داده می شود تعلیم و تربیه در مکاتب و موسسا ت دولتی بشمول تعلیمات عالی رایگان خواهد بود، در ارتقای تعلیم و تربیه دختران و زنان و از بین بردن بی سوادی توجه خاص بعمل می اید، به تاسیس مکاتب و موسسات خصوصی تعلیمات عمومی ٬ تخنیکی  و عالی اجازه داده می شود و توسط قانون تنظیم خواهد گردید. مطابق به قانون اساسی٬ تسوید قانون معارف و قانون تعلیمات عالی توسط حکومت تهیه گردیده و به ولسی جرگه فرستاده شده است.اما قوانین مذکورهنوز (بهار سال ۲۰۱۳) مورد تایید ولسی جرگه قرارنگرفته است.

 

 مقامات  دولتی در چوکات پروگرام های انکشاف اقتصادی و اجتماعی که به کمک  موسسات بین الملی طرح گردید، در توسعه تعلیم و تربیه توجه نمودند. کمسیون مستقل عالی تعلیم و تربیه با همکاری یونسکو دایر گردید تا در بارۀ طرح پالیسی ٬ اهداف و پروگرامهای مناسب برای احیا و توسعه معارف در افغانستان به مقامات صالحه حکومتی پیشنهادات و سفارشات لازمه تقدیم نماید. وزارت معارف و وزارت تحصیلات عالی به کمک سازمان های بین الملی پروگرامهای  انکشافی برای تعلیمات ابتدایی ٬ ثانوی ٬ مسلکی و عالی طرح نمودند و فرصتهای تعلیم و تربیه برای اطفال و جوانان به خصوص دختران به طور قابل ملاحظه افزایش یافت. در انکشاف تربیه معلم و تعلیما ت عالی توجه خاص بعمل آمد. اشتراک سکتور خصوصی در توسعه تعلیم و تربیه مخصوصً در ساحه تعلیمات تخنیکی و عالی تشویق گردید. 

 

این نوشته خلاصه راپوریک مطالعه نویسنده است که به زبان انګلیسی تحت عنوان :

 

      Changing Profile of Education in Afghanistan   

 

 توسط انستیتوت تحقیقات تعلیم و تربیه بین المللی آلمان منتشر شده است و مطالبی را در رابطه به فرصت ها و چالش های تعلیما ت ابتدایی ٬ ثانوی ٬ تخنیکی ٬ مسلکی و عا لی  با توجه خاص در باره بهبود فرصت های تعلیم و تربیه دختران را در بر می گیرد. در این نوشته پیشرفت ها و توسعه تعلیم و تربیه بسویه های مختلف باساس احصاییه های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۲ ارایه گردیده وازچالش ها و محدودیت ها ی کیفیت تعلیمی٬ دستیابی به تعلیمات  ابتدایی اجباری و انکشاف سواد آموزی کلانسالان گزارش داده شده است.

 

در جریان ده سال گذشته، تعداد شا گردان  تعلیمات عمومی (صنوف اول تا دوازدهم) از ۲٬۳ ملیون به  ۸٬۶ ملیون بشمول ۳٬۲ ملیون دختر (۳۸٪) افزایش یافته است. از جمله ۸٬۲ ملیون شاگرد ٪۷۱   در تعلیمات ابتدایی و متوسط و   ۲۹٪  در دوره ثانوی شامل می باشند.  تعداد محصلان تعلیمات عالی در این مدت از  ۳۱۲۰۰ نفر به ۱۰۱۰۰۰ نفر بشمول ۱۹۲۰۰ محصل دخترکه (۱۹٪)  مؤسسات تعلیمات عالی را تشکیل میدهد، ارتقا نموده است. باوجود توسعه نسبی تعلیم و تربیه ٬ در سال ۲۰۱۲ تنها ۵۸ در صد اطفال به سن مکتب  (۷۰ ٪ پسر ٪ ۴۵  دختر)  شامل تعلیمات ابتدایی اجباری بودند. در سال ۲۰۰۹ در حدود ٪ ۲۶ نفوس  ۱۵ ساله و بالا تر افغانستان ( ٪۳۹ مر د و ٪ ۱۲ زن) با سواد بودند.

 

نظر به ضرورت انکشافی مکاتب ابتدایی و ثانوی در توسعه پروگرامهای تربیه معلم بشمول   تعلیمات داخل خدمت توجه بعمل امده است. در سال ۲۰۰۳ موسسه تعلیم و تربیه کابل به پوهنتون تعلیم و تربیه ارتقا یافت و در سال ۲۰۱۲ به تعداد ۶۱۴۰ شاگردان ذکور و  اناث (٪ ۴۲) شامل این پوهنتون بودند و اولین گروپ ۲۲ نفر محصلان مرد و زن موفق به حصول دیپلوم ماستری گردیدند. بر علاوه ۱۸ فاکولته تعلیم و تربیه  پوهنتونهای ولایات معلم و کدر تدریسی تربیه مینمایند. وزارت معارف  تا سال ۲۰۱۲ جمعاً چهل و دو دارالمعلمین (اقلا یک دارالمعلمین در هر ولایت) تاسیس کرده است که در انها ۶۴۴۸۰ شاگرد (٪ ۴۲ دختر) شامل می باشند. کیفیت پروگرامهای تربیه معلم و مخصوصا ارتقای سویه معلمان داخل خدمت در مکاتب قابل توجه می باشد. در سال ۲۰۱۲ از جمله ۱۸۱۶۴۰ معلم مکاتب ابتدایی و ثانوی تنها  ٪۳۰ دارای تحصیلات بالاتر از صنف داوزدهم و یا عالی بودند. برای  تقویه تعلیمات ساینس وزارت معارف در نظر دارد مرکز ساینس معارف را در کابل و ولایات انکشاف بدهد. در سال ۲۰۱۰ انجمن استادان علوم طبیعی و ریاضیات بمنظور بهبود تعلیمات ساینس در کشور تاسیس گردیده است.                                           

                                         

تعلیمات تخنیکی و مسلکی از طرف وزارت معارف ٬ وزارت کار و امور اجتماعی و بعضی وزارتخانه های دیگر و همچنا ن سکتور خصوصی فراهم می گردد. راپور یک مطالعه اخیر نشان می دهد که تعداد شاگردان تعلیمات تخنیکی و مسلکی در سال ۲۰۱۱ بیشتر ازسه صد و پنجاه هزار بود که در شش صد مرکز در کشور تحت تربیه قرار داشتند. در راپور گزارش یافته که ٪ ۳۰  شاگردان در مکاتب و موسسات دولتی شامل بوده و متباقی در مراکز خصوصی تربیه می شوند. به اساس راپور متذکره در ۴۲۰ مرکز دولتی و خصوصی پروگرام های تربیوی مشتمل بررشته های اتی می باشد:   زبان انګلیسی ٪ ۲۸ ٬ کمپیوتر ٪ ۱۸ ٬ تجارت ٪ ۱۷ ٬ خیاطی و نساجی ٪ ۷ ٬ ساختمان ٪ ۶ ٬ میخانیک ٪ ۵  ٬ زراعت ٪ ۴ ٬ ترمیم الکترونیک ٪ ۴ ٬ قالین بافی  ٪ ۴  ٬ حرفه ٪ ۳ و متباقی ٪ ۴.  بین سالهای ۲۰۰۴ و ۲۰۱۱ تعداد شاگردان مکاتب و موسسات تخنیکی و مسلکی وزارت معارف از ۴۹۰۰ شاګرد به  ۴۸۰۰۰ شاگرد تزیید یافته است که  در انجمله  ده در صد شاگردان اناث نیز می باشند. در سال ۲۰۱۲ در حدود هشتاد هزار شاگرد در ۲۱۰ مرکز تربیوی وزارت معارف به سویه ثانوی و بالاتر شامل بوده و توسط ۲۷۳۹ معلم تدریس می گردیدند. در انکشاف تربیه معلم برای تعلیمات تخنیکی نیز توجه بعمل امده است ولی ارتقای کیفیت وسویه  معلمان مکاتب تخنیکی و مسلکی برای وزارت معارف یک چالش مهم خواهد بود.

 

وزارت کار و امور اجتماعی به همکاری اطاق های تجارت و صنایع کورس های فنی و حرفوی کوتاه مدت دایر می کند و پروگرام ملی انکشاف مهارت ها توسط این وزارت با کمک بانک جهانی تاسیس شده است. هدف این پروگرام تربیه مردم کم سواد بیکار در رشته های ترمیم موتر ٬ نجاری ٬ لیم کاری و حرفه ها است. قرار پلان مرتبه دو صد و چهل هزار کارگر فنی از طریق این کورس ها تربیه خواهد شد. در نظر است این پروگرام به سازمان ملی تربیه فنی تبدیل گردد. وزارت کار در حال حاضر بیست مرکز تربیه فنی دارد و پروگرام های درسی مناسب مطابق به معیارهای لازمه برای رشته ذراعت٬ امور اجتماعی ٬ تعمیرات ٬ خدمات و تجارت  طرح وتدوین می نماید.  همچنان به همکاری سازمان بین المللی کار یک تعداد مراکز کار یابی و استخدام در سراسر کشور تاسیس شده است. یکی از پروبلم های پلانگذاری و منجمنت تربیه فنی و حرفوی در کشورانسجام و هم آهنگی این نوع پروگرام ها بین وزارتخانها و موسسات ذیعلاقه است. در باره انکشاف قوای بشری وامکانات همآهنگی  تعلیمات تخنیکی و حرفوی و انسجام کمک های خارجی مربوطه موسسات بین المللی نیز به مقامات مربوطه دولت توصیه نموده اند.

 

در سالهای اخیر تحصیلات عالی از نگاه کمیت انکشاف نموده است. تعداد محصلان بین سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۱۲ از ۳۱۲۰۰ نفر به ۱۰۱۰۰۰ نفر افزایش یافته است و از جمله ٪ ۱۹ شاگردان اناث می باشند. در سال ۲۰۱۲ بیست و یک پوهنتون و ده انستیتیوت دولتی در شهر کابل و بیست و شش ولایت زمینه تحصیلات عالی را برای جوانان در کشور فراهم نموده است. برعلاوه دیپلوم لیسانس و داکتر طب ٬ در پوهنتونهای کابل هفت پروگرام ماستری در رشته های تعلیم و تربیه ٬ فزیک ٬ کمپیوتر ساینس ٬ جیولوجی ٬ معدن ٬ هایدرولوجی  و تفحصات پطرول و گاز نیز موجود است. بین سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۱۲ تعداد شا گردان اناث در تحصیلات عالی از ۴۲۰۰ به ۱۹۲۰۰  افزایش یافته است. پوهنتونهایی که دارای تعداد بیشتر محصلین اناث می باشند عبارت اند از هرات (٪ ۳۴) ٬ کابل (٪ ۲۷) ٬ بلخ  (٪۲۵) ٬ سمنگان ( ٪۲۴) ٬ فاریاب (٪ ۲۳) و بدخشان (٪۲۱) . تعداد شا گردان اناث در پوهنتونهای مهم ولایات شرقی و جنوب کشور کمتر است قندهار (٪۵٬۸) ٬ ننگرهار (٪۵٬۷)٬ پکتیا (٪۴٬۷) و خوست (٪۱٬۲) . تاسیس موسسات تعلیما ت عالی خصوصی یکی از دست اورد های چند سال اخیر است. در حال حاضر بیشتراز پنجاه موسسه تعلیما ت عا لی خصوصی در کا بل و ولایات فعا لیت می نما یند و زمینه تعلیمات عالی تا درجه لیسانس را برای تقریبا بیست هزار فارغ التحصیلان مکا تب ثانوی در رشته های مختلف بشمول انجنیری ٬ کمپیوتر ساینس ٬ حقوق ٬ اقتصاد و تجارت  فرا هم نموده اند.

 

در انکشاف بعضی فاکولته ها و شعبات ساینس و تکنالوجی توجه بعمل امده است. علاوه بر پوهنتون  پولیتخنیک و پوهنتون طبی کابل ٬ اکثر پوهنتونها دارای فاکولته های ذراعت ٬ انجنیری و ساینس می باشند. بعضی پوهنتونها٬ فاکولته های جیولوجی و معدن ٬ طب و فارمسی و بیطاری نیز دارند. در چند سال اخیر یک تعداد موسسا ت تعلیمات عالی دولتی و خصوصی دیپارتمنت های کمپیوتر ساینس را تاسیس نموده اند. در سال ۲۰۰۸ وزارت تحصیلات عالی پلانی بنام (ستراتیجی ملی تکنالوجی معلوما تی برای تعلیما ت عا لی) را طرح نمود. این پلان به کمک یونیورستی تخنیکی برلین و بعضی موسسات خارجی دیگر تطبیق می گردد. بین سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۱۰ تعداد محصلین فاکولته های ذراعت ٬ انجنیری ٬ جیولوجی و معدن ٬ اقتصاد و علوم اجتماعی دو برابر افزایش یافته است ولی در این مدت در تعداد شاگردان فاکولته های طب و ساینس تزییدی بعمل نیامده است (تعداد شاګردان طب در سال ۲۰۰۲ ٬ ۶۱۹۵ و در سال ۲۰۱۰ ٬  ۶۰۳۷ بود ) قرار احصاییه اخیر وزارت تحصیلات عالی در سال ۲۰۱۲ تعداد شاګردان فاکولته های طب ۶۵۴۶ تثبیت گردیده است

 

در سال ۲۰۰۳ کمسیون عالی تعلیم و تربیه طرح یک پالیسی ملی ساینس و تکنالوجی را سفارش  نمود که باساس ان موافق با ضروریات انکشافی افغانستان پلانهای مناسب غرض استفاده از ساینس و تکنالوجی  ترتیب گردد. روی این موضوع در سال ۲۰۰۵  راپور مطالعه  به حکومت تقدیم گردید که در ان تاسیس یک شورای ساینس و تکنالوجی بسویه ملی پیشنهاد گردیده بود.  موضوع پا لیسی ساینس در سال ۲۰۰۷ از طرف یونسکو نیز مورد مطالعه قرار گرفت و در باره ضرورت یک مکانیزم ملی برای استفاده و تطبیق ساینس و تکنالوجی غرض انکشاف اقتصادی افغانستان نظریات قبلی را تایید نمود ولی مقامات مربوطه درمورد تشکیل شورای ساینس و تکنالوجی اقدام نکردند. پیشنهادات در باره انکشاف و تطبیق ساینس و تکنالوجی عبارت اند از : تاسیس شورای ساینس و تکنالوجی ٬ تقویه تعلیمات ساینس در مکاتب و موسسات تحصیلات عالی٬ ریسرچ تطبیقی در فاکولته های  مربوطه  و لابراتوارهای ملی و  تاسیس شعبات ساینس و تکنالوجی در وزارتخانه ها و مو سسات ذیعلاقه. همچنان تاسیس یک مرکز اسناد و نشرات ساینس و تکنالوجی ٬ یک کتابخانه دیجیتل و تدویر پروگرامهای ساینس برای استفاده و معلومات عامه از طریق رسانه ها و نشرات طباعتی و یک موزیم ساینس و تکنالوجی. 

 

                          تعداد شاگردان و محصلین در افغانستان

        منبع: احصاییه های وزارت معارف و وزارت تحصیلات عالی                        

٪  انا ث     سال    ۲۰۱۲     سال  ۲۰۰۲     
   ۳۸      ۸٬۶  ملیون  ۲٬۳  ملیون  تعلیمات عمومی (۱ – ۱۲ )     
۱۰       ۸۰۰۰۰ ۴۹۰۰    تعلیمات تخنیکی و   مسلکی     
   ۴۲     ۶۴۴۸۰   ۵۰۰۰    تر بیه معلم              
۱۹    ۱۰۱۰۰۰ ۳۱۲۰۰    تعلیمات  عا لی           
       

      

نتیجه گیری : ارتقای معارف توام با چالش های مهم

 

از سال ۲۰۰۲ به اینطرف مشخصات تعلیم و تربیه در افغا نستان تغییر کرده است  : توسعه قابل توجه در تمام سویه ها و انواع تعلیمات مختلف عمومی ٬ مسلکی و عالی. دسترس و افزایش فرصت های تعلیم و تربیه برای همه افغانها، مخصوصًا دختران و زنان . مشارکت سکتور خصوصی در توسعه تعلیم و تربیه . البته جامعه بین المللی در این دستاورد ها کمک کرده است. باید تذکر داد در حالیکه از لحاظ کمیت و تنوع پروگرام ها پیشرفت های قابل ملاحظه در کشور صورت گرفته است ولی کیفیت  تعلیمی و بهره برداری موثراز تعلیم و تربیه و ساینس یک چالش عمده برای مقامات  مسؤول خواهد بود : (کمبود و کیفیت معلمان و استادان، کمبود تعمیرات کافی و مناسب برای مکاتب و موسسات ٬ لابرتوارها و کتا بخانه ها ٬ کتب و پروگرامهای درسی مناسب، به خصوص در تعلیم و تربیه تخنیکی و عا لی ، فقدان یک استراتژی ملی جامع برای انکشاف و تطبیق ساینس و تکنالوجی ) . هیچ بهبود قابل توجه در سطح سواد اموزی کلان سالان رخ نداده ا ست .  تعمیم تعلیما ت ابتدایی اجباری برای همه پسران و دختران سن مکتب ( ۷ تا ۱۲ساله)  قبل از سا ل ۲۰۲۰ میسر نخواهد شد.

 

وضعیت سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و امنیتی افعا نستان در انکشاف و بهبود تعلیم و تربیه رول مهم دارد . در برخی از نقاط کشور، توسعه تعلیم و تربیه به علت نا امنی ها محدود شده است چنانچه در سالهای اخیر یک تعداد مکاتب برای دختران  توسط افراط گرایان و ترورستان به خصوص در جنوب کشور بسته  و یا تخریب شده است . تفاوت های مذهبی، ایدئولوژی  و قومی در جامعه افغانستان نیز در تعلیم و تربیه موثر بوده و بعضا پیشرفت و نظم مکاتب و موسسات را مختل نموده است. باید توضیح کرد که پیشرفت تعلیم و تربیه در افغانستان به امنیت، حکومت داری خوب، استراتژی های مناسب ، منابع مالی کافی، و حمایت مداوم جامعه بین المللی بستگی دارد. تجربه نشان داده که علاقه زیاد و روز افزون مردم برای تعلیمات عمومی ٬ تخنیکی و عا لی برای اطفال و جوانان (دختران و پسران) در افغانستان وجود دارد. ارزو و آرمان اکثریت مردم افغانستان برای یک زندگی بهتر برای خود شان و به خصوص برای فرزندان شان است. همچنان مردم افغانستان ارزومند دموکراسی و احترام به حقوق بشر، عدالت، صلح وامنیت درکشور و منطقه میباشند.

 

 

نوت : متن مفصل نوشته تحت عنوان   :                                                                                                          

Changing Profile of Education in Afghanistan                                                                                            

در ویبسایت های اتی موجود است:

 

www.eslus.com/articles/Ed-Afghanistan

www.fachportal-paedagogik.de

                         

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Permanent link to this article: http://my.azmoone-melli.com/go/4156